Day, diet και Ζευς

Της Φιλολόγου Ελένης Ζήτη, Δημ. Επιμέλεια: Ν. Μπίσκα 

Μπορείτε να φαντασθείτε από πού προέρχεται η λέξη day , η ημέρα δηλαδή στην αγγλική γλώσσα; Μπορείτε να ανιχνεύσετε ευκολότερα την ρίζα της λέξεως diet , δίαιτα δηλαδή;

Οι λέξεις αυτές έχουν αρχαιοελληνική ρίζα. Για να ανιχνεύσουμε την πορεία αυτών των λέξεων, θα πρέπει να επιστρέψουμε στον πατέρα των Θεών και ανθρώπων, τον Δία. Ας θυμηθούμε στα αρχαία ελληνικά πως το κύριο αυτό όνομα, στην ονομαστική, έχει τύπο “Ο Ζεύς”, το οποίο στην γενική αλλάζει ρίζα και γίνεται του Διός.

Ο Δίας γιά τούς αρχαίους Ελληνες είναι υπεύθυνος για την πτώση των κεραυνών, για τις αστραπές και τις βροντές:

Ζεύς νίφει (= χιονίζει) που σημαίνει πως ο Ζεύς χιονίζει. Θυμηθείτε τις νυφάδες.

Ζεύς ύει (=βρέχει) που σημαίνει ο Δίας βρέχει.

Ο Θιός βρέχει… λένε ακόμη και σήμερα σε αρκετές περιοχές της Ελλάδας όπως π.χ. στήν Κρήτη (ο «Θεός βρέχει» καί όχι σκέτο «βρέχει»). Εδώ υποννοείται ένας συχετισμός με την αρχαία Ελλάδα καθώς τότε ο Θεός ήταν ο Δίας.

Ο Ζεύς κατοικεί στις κορυφές του Ολύμπου ή και ακόμα πιό πάνω στον αιθέρα, την περιοχή δηλαδή όπου δέν φτάνει η γήϊνη ατμόσφαιρα, εκεί όπου όλα κατακλύζονται από μία αμετάβλητη αιθρία.

Ό,τι υπάρχει κάτω από τόν αιθέρα, υπό τόν αιθέρα, είναι υπαίθριο. Νά λοιπόν από που προέρχεται η λέξις ύπαιθρο.

υπό (τόν) αιθέρα>υπαίθριο>υπαιθρο.

Επομένως, κάθε τί που βρίσκεται κάτω από τόν αιθέρα, υπό τον αιθέρα, ελέγχεται και ρυθμίζεται από τον Δία. Αυτός από τον θρόνο του εκεί ψηλά, βλέπει και κυβερνά τά πάντα.

Ο άνθρωπος ο οποίος γιά πάρα πολλούς αιώνες ζει στο ύπαιθρο, (ενδιαιτάται) στο ύπαιθρο.

εν – δι – αιτάομαι-ώμαι= κατοικώ μέσα (εντός) σέ κάτι

Αισθάνεται δηλαδή την άμεση παρουσία του Διός, καθώς αυτός είναι εκείνος που ρυθμίζει τη ζωή του απλώνοντας πότε γαλήνη και καλοκαιρία πάνω στην γη, και πότε προξενεί νέφη, χιόνι, βροχή, χαλάζι, πότε κάνει τούς ποταμούς να πλημμυρίζουν και πότε δημιουργεί ξηρασία. Επομένως, ο άνθρωπος ζει μέσα στίς συνθήκες, τίς οποίες δημιουργεί ο ίδιος ο Δίας. ΓιΆ αυτό καί η κατοικία του λέγεται εν-διαίτημα.

Το ενδιαίτημα είναι λέξη η οποία χρησιμοποιείται και στις μέρες μας. Ο άνθρωπος λοιπόν, σύμφωνα μέ τις συνθήκες τις οποίες αντιλαμβάνονταν οι αρχαίοι Έλληνες, έπρεπε να ζήσει μέσα στο περιβάλλον το οποίο δημιουργούσε για αυτόν ο Δίας. Δεν είναι τυχαίο πως στην Κρήτη την ημέρα, δεν την ονομάζουν μέρα, αλλά Δία, εκ του Διός.

Η καλοκαιρία, η ημέρα δηλαδή κατά την οποία ο καιρός είναι αίθριος, ανέφελος, και ο ήλιος λάμπει ανενόχλητος, ονομάζεται από τους αρχαίους Έλληνες «ευδία». Εκ του επιρρήματος ευ=καλώς, ωραίος και του ουσιαστικού Δία που όπως είδαμε σημαίνει και ημέρα.

Το ευτύχημα είναι πως η λέξη «ευδία» με την έννοια καλοκαιρία χρησιμοποιείται ακόμη και σήμερα. Το γεγονός αυτό επιβεβαιώνει την αδιάσπαστη συνέχεια της ελληνικής γλώσσας ως τις ημέρες μας. Τώρα πλέον είναι εύκολο να αντιληφθούμε πως συνδέεται η αγγλική λέξη « day » με την αρχαιοελληνική Δία καθώς και τα δύο σημαίνουν την ημέρα. Στα λατινικά η ελληνική λέξη Δία, έγινε dies , στα αγγλικά Day και στσ ισπανικά έμεινε σχεδόν αυτούσια Dia .

Και για να προχωρήσουμε ακόμη πιο πολύ, ας υπενθυμίσουμε τίς λέξεις για το ημερολόγιο, στα αγγλικά και στα ισπανικά αντιστοίχως:

Αγγλικά: diary

Ισπανικά: diario

Στά λατινικά η ημέρα έγινε « Dies ». Το επίθετο « diurnus » σημαίνει το ημερήσιο. Από αυτό το επίθετο με παραφθορά της προφοράς προέκυψαν η γαλλική λέξη για την ημέρα « jour », ιταλικά « giorno » και γερμανικά « tag ».

Καί να προχωρήσουμε βαθύτερα. Ας δούμε πολλές λατινογενείς γλώσσες, πώς ειναι αντίστοιχα οι λέξεις εφημερίς, εφημερίδα δηλαδή καί δημοσιογράφος.

Στα λατινικά « diurnus » σημαίνει «ημερήσιο» και στα γαλλικά « jour »=ημέρα.

Στα γαλλικά έχουμε τίς λέξεις journal – journalist , στα αγγλικά journal , journalist, στα ιταλικά giornale , giornalista ..

Αυτό όμως που είναι ακόμη πιο αξιοπερίεργο είναι πως μία αρχαία ελληνική λέξη η οποία έχει σχεδόν εξαφανισθεί από τα νέα ελληνικά- αυτή η λέξις λοιπόν έχει μείνει ζωντανή στο δυτικό λεξιλόγιο, είναι βασικότατη και έχει παραγάγει πάμπολλες άλλες λέξεις.

Φαντασθείτε πόσο φτωχές θα ήταν οι λατινογενείς λεγόμενες γλώσσες εάν αφαιρούντο οι ελληνικές τους ρίζες. Και κυρίως το λεξιλόγιό τους που αφορά την επιστήμη, τις τέχνες, και τα γράμματα.

Επανερχόμαστε όμως στην άλλη λέξη, η οποία έχει και πάλι σχέση με τον Δία. Έχει γίνει παγκόσμια λέξη και αναγνωρίζεται σε κάθε λεξιλόγιο. Πρόκειται για τη λέξη « Diet » όπως προ-αναφέραμε και προέρχεται από την αρχαιοελληνική λέξη «δίαιτα».

«Δίαιτα» στα αρχαία ελληνικά κυριολεκτικώς σημαίνει τον τρόπο ζωής. Αυτός ο τρόπος ζωής καθορίζεται για τους αρχαίους Έλληνες βεβαίως από τον Δία, αφού από τις συνθήκες τις οποίες εκείνος δημιουργεί εξαρτώνται η κατοικία, η ενδυμασία, η εργασία, ο ύπνος και η τροφή όλων των ανθρώπων.

Δίαιτα λοιπόν στα ελληνικά είναι ο τρόπος ζωής. Μία λέξη, που ως ιατρικός όρος σημαίνει όχι απλώς τον τρόπο ζωής αλλά κυρίως τον τρόπο διατροφής, όπως τον προδιαγράφουν οι γιατροί. Είναι η συγκεκριμένη “δίαιτα” δηλαδή την οποία δίνει ο γιατρός προς τον ενδιαφερόμενο ασθενή του.

Ο ασθενής ή ο ενδιαφερόμενος για να χάσει βάρος πρέπει να ακολουθήσει συγκεκριμένο διαιτολόγιο και να είναι λιτοδίαιτος, δηλαδή να τρώει λιτά, να ζει μετρημένα να προσέχει την ποσότητα και την ποιότητα της τροφής του. Ήδη αναφερθήκαμε σε δύο σύνθετες λέξεις της δίαιτας: διαιτολόγιο και λιτοδίαιτος. Από τον τρόπο ζωής λοιπόν, η λέξη έχει επικεντρωθεί στη σημασία του τρόπου διατροφής. Μα αυτή τη σημασία βρίσκουμε τη λέξη δίαιτα και στις λατινογενείς γλώσσες. Τα λατινικά διατηρούν αυτούσια την ορθογραφία της ελληνικής λέξεως «δίαιτα», για αυτό και το diaeta στα λατινικά γράφεται μέ -αι και προφέρεται ως e . Από εδώ και στο εξής , στις υπόλοιπες λατινογενείς γλώσσες γράφεται με e , προφέρεται ως ε, όπως ακριβώς στα ελληνικά π.χ. dieta & diet .

Ας θυμηθούμε επίσης πως:

- Deus είναι ο θεός στά λατινικά,

- God στην αγγλική,

- Dieu στα γαλλικά,

- Dio στα ιταλικά,

- Dios στα ισπανικά,

- Diat  στα γερμανικά

Όλες αυτές οι λέξεις προέρχονται από την αρχαιοελληνική λέξη ο Ζευς, του Διός. Από εδώ προέρχονται και οι λέξεις deus και divine (=Θεϊκός)